प्लॉट नं. ०२, पायरी पार्क, गोळीबार मैदान, गोडोली, सातारा – ४१५००३, महाराष्ट्र
मो - ९४२१६६११९२
maharashtraranger@gmail.com
वन आणि पर्यावरण विषयांवरील दर्जेदार मासिके, विशेषांक आणि पुस्तके मिळवण्यासाठी आजच महाराष्ट्र रेंजरशी संपर्क साधा.
श्री. राहुल शिवाजीराव ताटे हे पत्रकारिता क्षेत्रातील अनुभवी पत्रकार, लेखक, संपादक आणि प्रकाशक आहेत. पत्रकारितेतील दहा वर्षांहून अधिक अनुभवाच्या बळावर त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक, पर्यावरणीय आणि जनहिताच्या विषयांवर सातत्याने लेखन व जनजागृतीचे कार्य केले आहे. वन, वन्यजीव आणि पर्यावरण संवर्धनाबाबत विशेष आस्था असल्याने त्यांनी ऑगस्ट २०२३ मध्ये “महाराष्ट्र रेंजर” या मासिकाची स्थापना केली. अल्पावधीतच हे मासिक वन, वन्यजीव आणि पर्यावरण क्षेत्रातील एक अभ्यासपूर्ण व विश्वासार्ह व्यासपीठ म्हणून ओळखले जाऊ लागले आहे.
तसेच त्यांनी “महाराष्ट्र रेंजर प्रकाशन” या संस्थेची स्थापना करून पर्यावरण, वनव्यवस्था, कायदेविषयक माहिती तसेच सामाजिक व शैक्षणिक विषयांवरील दर्जेदार प्रकाशनांचे कार्य सुरू केले आहे. पत्रकारिता, संपादन, लेखन आणि प्रकाशन या क्षेत्रांमधील त्यांचे योगदान उल्लेखनीय असून पर्यावरणविषयक जनजागृतीसाठी त्यांचे कार्य विशेष महत्त्वाचे मानले जाते
श्री अजय म. पिल्लारीसेट हे महाराष्ट्र वन विभागातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील एक ज्येष्ठ, अनुभवी आणि मान्यवर अधिकारी आहेत. महाराष्ट्र वन विभागात ३५ वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावताना त्यांनी वन्यजीव संवर्धन, व्याघ्र प्रकल्प व्यवस्थापन, जैवविविधता संरक्षण आणि अधिवास व्यवस्थापन या क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.
त्यांनी सन १९७५–७७ या बॅचमध्ये कोयंबतूर येथील Southern Forest Rangers College मधून वन परिक्षेत्र अधिकारी प्रशिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर सन १९८० मध्ये हैदराबाद येथे Crocodile Breeding and Wildlife Management विषयातील विशेष पदविका (Diploma) प्राप्त करून वन्यजीव व्यवस्थापन क्षेत्रातील आपले ज्ञान अधिक वृद्धिंगत केले.
आपल्या प्रदीर्घ सेवाकाळात त्यांनी ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान, मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प, नागझिरा वन्यजीव अभयारण्य, तानसा वन्यजीव अभयारण्य, ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प आणि पेंच व्याघ्र प्रकल्प अशा राज्यातील महत्त्वाच्या संरक्षित क्षेत्रांमध्ये विविध जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. वनपरिक्षेत्र अधिकारी, दस्तऐवजीकरण अधिकारी, सहाय्यक वनसंरक्षक तसेच विभागीय वन अधिकारी या विविध पदांवर कार्यरत राहून त्यांनी वन्यजीव संरक्षण, अधिवास व्यवस्थापन आणि संरक्षित क्षेत्र प्रशासनामध्ये मोलाचे योगदान दिले. सप्टेंबर २०१३ मध्ये ते पेंच व्याघ्र प्रकल्पाचे विभागीय वन अधिकारी म्हणून सेवानिवृत्त झाले.
त्यांच्या उत्कृष्ट सेवांची दखल घेऊन भारत सरकारच्या पर्यावरण व वन मंत्रालयामार्फत सन १९९३ मध्ये Project Tiger अंतर्गत उल्लेखनीय कार्यासाठी “Meritorious Service Medal” प्रदान करण्यात आले. तसेच, मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पातील रानअस्वल (Sloth Bear) यांचे पर्यावरणशास्त्र व मानव–अस्वल संघर्ष या विषयावरील अग्रगण्य संशोधनासाठी त्यांना सन १९९८ मध्ये प्रतिष्ठित “कैलाश सांखला वन्यजीव फेलोशिप” प्रदान करण्यात आली.
त्यांनी आपल्या संशोधनाचे निष्कर्ष राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील विविध परिसंवादांमध्ये सादर केले आहेत. सन २०१६ मध्ये नवी दिल्ली येथे आयोजित आंतरराष्ट्रीय अस्वल परिसंवाद (International Seminar on Bears) मध्ये त्यांनी आपल्या संशोधनाचे सादरीकरण करून भारतीय वन्यजीव संशोधन क्षेत्राचे प्रतिनिधित्व केले.
सेवानिवृत्तीनंतरही त्यांनी संवर्धन क्षेत्रातील योगदान अखंडपणे सुरू ठेवले. सन २०१४ ते २०१७ या कालावधीत त्यांनी महाराष्ट्र राज्य जैवविविधता मंडळामध्ये तांत्रिक अधिकारी (Technical Officer) म्हणून कार्य केले. त्यानंतर सन २०१९ ते २०२२ या कालावधीत महाराष्ट्र राज्य बांबू विकास मंडळामध्ये वृत्त समन्वयक (Circle Coordinator) म्हणून जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली.
वन्यजीव संवर्धन, जैवविविधता संरक्षण आणि शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन यांसाठीचे त्यांचे समर्पित कार्य महाराष्ट्राच्या वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रासाठी प्रेरणादायी ठरले आहे. त्यांच्या प्रदीर्घ अनुभव, संशोधनवृत्ती आणि संवर्धनासाठीच्या अखंड बांधिलकीमुळे त्यांनी राज्याच्या वन व्यवस्थापनाच्या इतिहासात एक विशेष स्थान निर्माण केले असून, त्यांचे कार्य आणि योगदान भावी पिढ्यांसाठी मार्गदर्शक व प्रेरणादायी ठरेल.
श्री किशोर अ. मिश्रिकोटकर हे महाराष्ट्र वन विभागातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील एक ज्येष्ठ, अनुभवी आणि मान्यवर अधिकारी आहेत. चार दशकांहून अधिक काळाच्या प्रदीर्घ सेवेत त्यांनी वन व्यवस्थापन, वन्यजीव संवर्धन, अवैध शिकार प्रतिबंध, अधिवास व्यवस्थापन, वन्यजीव बचाव कार्य, पर्यावरण संरक्षण तसेच पर्यावरणपूरक पर्यटन (इकोटुरिझम) विकास या क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.
त्यांनी फॉरेस्ट रेंजर्स कॉलेज, बालाघाट येथून वनीकरण विषयातील पदविका (Diploma in Forestry) प्राप्त केली असून, भारतीय वन्यजीव संस्थान (Wildlife Institute of India), डेहराडून येथे वन्यजीव व्यवस्थापनाचे विशेष प्रशिक्षण घेतले आहे. आपल्या सेवाकाळात त्यांनी वनपरिक्षेत्र अधिकारी, सहाय्यक वनसंरक्षक, विभागीय वन अधिकारी (वन्यजीव), उपसंचालक (सामाजिक वनीकरण) तसेच महाराष्ट्र राज्य इकोटुरिझम विकास मंडळ, नागपूर येथे उपमहाव्यवस्थापक या महत्त्वपूर्ण पदांवर यशस्वीपणे कार्य केले आहे.
आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण वन्यजीव संवर्धन उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला असून, वन्यजीव संरक्षणाशी संबंधित विविध महत्त्वाच्या प्रकरणांमध्ये महाराष्ट्र शासनाचे प्रतिनिधित्व माननीय सर्वोच्च न्यायालयासमोर केले आहे. त्यांच्या कार्यामुळे वन्यजीव संरक्षण, अधिवास संवर्धन आणि पर्यावरणीय व्यवस्थापनाला महत्त्वपूर्ण बळकटी मिळाली आहे.
उत्कृष्ट कार्याची दखल घेऊन महाराष्ट्र शासनाने त्यांना सन २०१० मध्ये वन्यजीव व्यवस्थापनासाठी सुवर्णपदक (Gold Medal for Wildlife Management) तसेच सन २००१ मध्ये अभिनव संशोधनासाठी रौप्यपदक (Silver Medal for Innovative Research) प्रदान करून गौरविले आहे.
प्रामाणिकपणा, कर्तव्यनिष्ठा, व्यावसायिक उत्कृष्टता आणि दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्व या गुणांच्या बळावर श्री मिश्रिकोटकर यांनी महाराष्ट्रातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रात एक स्वतंत्र आणि आदरणीय स्थान निर्माण केले आहे. त्यांच्या बहुमोल योगदानामुळे राज्यातील वन्यजीव संरक्षण, पर्यावरण संवर्धन आणि इकोटुरिझम विकासाला नवी दिशा मिळाली असून, त्यांचे कार्य महाराष्ट्राच्या वन व वन्यजीव प्रशासनाच्या इतिहासात कायम स्मरणात राहील.
