“महाराष्ट्र रेंजर” हे महाराष्ट्रातील पर्यावरण, वन आणि वन्यजीव संवर्धनासाठी कार्यरत असलेले एक प्रभावी आणि जनजागृतीपर मासिक आहे. राज्यातील वनसंपदा, जैवविविधता, पर्यावरणीय प्रश्न, वन्यजीव संरक्षण आणि संवर्धन याबाबत समाजामध्ये जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने या मासिकाची निर्मिती करण्यात आली आहे.
महाराष्ट्र राज्य हे पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील राज्य असून येथे वन विभागांतर्गत प्रादेशिक वन, सामाजिक वनीकरण, वन्यजीव तसेच संशोधन व तत्सम शाखांमार्फत वन आणि वन्यजीव संवर्धनाचे मोठे कार्य केले जाते. राज्यातील विविध वनक्षेत्रांमध्ये जैवविविधतेची मोठी संपत्ती असून प्रत्येक क्षेत्राच्या समस्या, बलस्थाने आणि उपाययोजना या वेगवेगळ्या स्वरूपाच्या आहेत.
आजच्या काळात जागतिक तापमानवाढ, पर्यावरणीय बदल, प्रदूषण आणि इतर मानव निर्मित समस्यांचा मोठा प्रभाव पर्यावरणावर पडत आहे. या समस्यांवर सामूहिक प्रयत्नांतून मात करण्याची गरज ओळखून “महाराष्ट्र रेंजर” हे मासिक पर्यावरण, वन आणि वन्यजीव विषयक विविध घडामोडी, समस्या आणि त्यावरील उपाय समाजापर्यंत पोहोचवण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य करीत आहे.
“महाराष्ट्र रेंजर” हे महाराष्ट्रातील पर्यावरण, वन आणि वन्यजीव संवर्धनासाठी कार्यरत असलेले एक प्रभावी आणि जनजागृतीपर मासिक आहे. राज्यातील वनसंपदा, जैवविविधता, पर्यावरणीय प्रश्न, वन्यजीव संरक्षण आणि संवर्धन याबाबत समाजामध्ये जागरूकता निर्माण करण्याच्या उद्देशाने या मासिकाची निर्मिती करण्यात आली आहे.
महाराष्ट्र राज्य हे पर्यावरणाच्या दृष्टीने अत्यंत संवेदनशील राज्य असून येथे वन विभागांतर्गत प्रादेशिक वन, सामाजिक वनीकरण, वन्यजीव तसेच संशोधन व तत्सम शाखांमार्फत वन आणि वन्यजीव संवर्धनाचे मोठे कार्य केले जाते. राज्यातील विविध वनक्षेत्रांमध्ये जैवविविधतेची मोठी संपत्ती असून प्रत्येक क्षेत्राच्या समस्या, बलस्थाने आणि उपाययोजना या वेगवेगळ्या स्वरूपाच्या आहेत.
आजच्या काळात जागतिक तापमानवाढ, पर्यावरणीय बदल, प्रदूषण आणि इतर मानव निर्मित समस्यांचा मोठा प्रभाव पर्यावरणावर पडत आहे. या समस्यांवर सामूहिक प्रयत्नांतून मात करण्याची गरज ओळखून “महाराष्ट्र रेंजर” हे मासिक पर्यावरण, वन आणि वन्यजीव विषयक विविध घडामोडी, समस्या आणि त्यावरील उपाय समाजापर्यंत पोहोचवण्याचे महत्त्वपूर्ण कार्य करीत आहे.
महाराष्ट्रात पर्यावरण, वन आणि वन्यजीव या विषयावर सर्वसमावेशक जागृकता आणि प्रचार प्रसिद्धी बाबतचे कार्य करणे.
महाराष्ट्रातील वन विभाग अंतर्गत राज्यस्तरावर आणि सर्व वन वृत्तात चालू असलेल्या विविध विकास कामांची प्रचार – प्रसिद्धी करणे.
क्षेत्रीय वन अधिकारी आणि कर्मचारी तसेच विविध वन संघटना आणि पर्यावरण संवर्धन कामी कार्य करणाऱ्या खाजगी संस्था यांच्यासाठी व्यासपीठ उपलब्ध करून देणे.
वनसेवेतून अनुभवाची शिदोरी घेऊन सेवानिवृत्त झालेल्या ज्येष्ठ वनाधिकाऱ्यांना आपले अनुभव कथन करण्यास मंच उपलब्ध करून देणे जेणेकरून येणाऱ्या नव्या वनपिढीस फायदा होईल.
महाराष्ट्र राज्यातील वन विभागांतर्गत अरण्यात घडणाऱ्या विविध घडामोडींचे विवेचन
वन आणि वन्यजीव क्षेत्रात बहुमूल्य योगदान देणाऱ्या विविध व्यक्ती, आस्थापने आणि खाजगी संस्था यांच्या कार्याची माहिती.
पर्यावरण संवर्धन कामी कार्य करणाऱ्या विविध खाजगी संस्था यांच्या कार्याची थोडक्यात प्रसिद्धी
क्षेत्रीय अधिकारी आणि कर्मचारी तसेच संघटना यांना व्यासपीठ
प्रसिद्ध छायाचित्रकार, वन अधिकारी-कर्मचारी, स्थानिक लोक आणि पर्यटक यांच्या मार्फत टिपण्यात आलेली विविध छायाचित्रे प्रसिद्ध करणे.
व्याघ्र प्रकल्प, हत्ती प्रकल्प, राष्ट्रीय उद्यान, वन्यजीव अभयारण्य, देवस्थाने, संवर्धन राखीव क्षेत्र आणि समुदाय राखीव क्षेत्र.
महाराष्ट्रातील जंगलात आढळणारे वनस्पती, झुडपे आणि वेली प्रजाती, गवत प्रजाती, वन्यप्राणी, पक्षी प्रजाती, सरीसृप प्रजाती, फुलपाखरे आणि कीटक आणि इतर सर्व जैवविविधता.
महाराष्ट्र राज्यातील वन विभागांतर्गत अरण्यात घडणाऱ्या विविध घडामोडींचे विवेचन
वन आणि वन्यजीव क्षेत्रात बहुमूल्य योगदान देणाऱ्या विविध व्यक्ती, आस्थापने आणि खाजगी संस्था यांच्या कार्याची माहिती.
पर्यावरण संवर्धन कामी कार्य करणाऱ्या विविध खाजगी संस्था यांच्या कार्याची थोडक्यात प्रसिद्धी
क्षेत्रीय अधिकारी आणि कर्मचारी तसेच संघटना यांना व्यासपीठ
प्रसिद्ध छायाचित्रकार, वन अधिकारी-कर्मचारी, स्थानिक लोक आणि पर्यटक यांच्या मार्फत टिपण्यात आलेली विविध छायाचित्रे प्रसिद्ध करणे.
व्याघ्र प्रकल्प, हत्ती प्रकल्प, राष्ट्रीय उद्यान, वन्यजीव अभयारण्य, देवस्थाने, संवर्धन राखीव क्षेत्र आणि समुदाय राखीव क्षेत्र.
महाराष्ट्रातील जंगलात आढळणारे वनस्पती, झुडपे आणि वेली प्रजाती, गवत प्रजाती, वन्यप्राणी, पक्षी प्रजाती, सरीसृप प्रजाती, फुलपाखरे आणि कीटक आणि इतर सर्व जैवविविधता.
महाराष्ट्र राज्यातील वन विभागांतर्गत अरण्यात घडणाऱ्या विविध घडामोडींचे विवेचन
वन आणि वन्यजीव क्षेत्रात बहुमूल्य योगदान देणाऱ्या विविध व्यक्ती, आस्थापने आणि खाजगी संस्था यांच्या कार्याची माहिती.
पर्यावरण संवर्धन कामी कार्य करणाऱ्या विविध खाजगी संस्था यांच्या कार्याची थोडक्यात प्रसिद्धी
क्षेत्रीय अधिकारी आणि कर्मचारी तसेच संघटना यांना व्यासपीठ
प्रसिद्ध छायाचित्रकार, वन अधिकारी-कर्मचारी, स्थानिक लोक आणि पर्यटक यांच्या मार्फत टिपण्यात आलेली विविध छायाचित्रे प्रसिद्ध करणे.
व्याघ्र प्रकल्प, हत्ती प्रकल्प, राष्ट्रीय उद्यान, वन्यजीव अभयारण्य, देवस्थाने, संवर्धन राखीव क्षेत्र आणि समुदाय राखीव क्षेत्र.
महाराष्ट्रातील जंगलात आढळणारे वनस्पती, झुडपे आणि वेली प्रजाती, गवत प्रजाती, वन्यप्राणी, पक्षी प्रजाती, सरीसृप प्रजाती, फुलपाखरे आणि कीटक आणि इतर सर्व जैवविविधता.
वन, वन्यजीव आणि पर्यावरण विषयांवरील माहितीपूर्ण प्रकाशने व उपक्रमांसाठी आजच महाराष्ट्र रेंजरशी संपर्क साधा.
श्री. राहुल शिवाजीराव ताटे हे पत्रकारिता क्षेत्रातील अनुभवी पत्रकार, लेखक, संपादक आणि प्रकाशक आहेत. पत्रकारितेतील दहा वर्षांहून अधिक अनुभवाच्या बळावर त्यांनी सामाजिक, शैक्षणिक, पर्यावरणीय आणि जनहिताच्या विषयांवर सातत्याने लेखन व जनजागृतीचे कार्य केले आहे. वन, वन्यजीव आणि पर्यावरण संवर्धनाबाबत विशेष आस्था असल्याने त्यांनी ऑगस्ट २०२३ मध्ये “महाराष्ट्र रेंजर” या मासिकाची स्थापना केली. अल्पावधीतच हे मासिक वन, वन्यजीव आणि पर्यावरण क्षेत्रातील एक अभ्यासपूर्ण व विश्वासार्ह व्यासपीठ म्हणून ओळखले जाऊ लागले आहे.
तसेच त्यांनी “महाराष्ट्र रेंजर प्रकाशन” या संस्थेची स्थापना करून पर्यावरण, वनव्यवस्था, कायदेविषयक माहिती तसेच सामाजिक व शैक्षणिक विषयांवरील दर्जेदार प्रकाशनांचे कार्य सुरू केले आहे. पत्रकारिता, संपादन, लेखन आणि प्रकाशन या क्षेत्रांमधील त्यांचे योगदान उल्लेखनीय असून पर्यावरणविषयक जनजागृतीसाठी त्यांचे कार्य विशेष महत्त्वाचे मानले जाते
श्री अजय म. पिल्लारीसेट हे महाराष्ट्र वन विभागातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील एक ज्येष्ठ, अनुभवी आणि मान्यवर अधिकारी आहेत. महाराष्ट्र वन विभागात ३५ वर्षांहून अधिक काळ सेवा बजावताना त्यांनी वन्यजीव संवर्धन, व्याघ्र प्रकल्प व्यवस्थापन, जैवविविधता संरक्षण आणि अधिवास व्यवस्थापन या क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.
त्यांनी सन १९७५–७७ या बॅचमध्ये कोयंबतूर येथील Southern Forest Rangers College मधून वन परिक्षेत्र अधिकारी प्रशिक्षण पूर्ण केले. त्यानंतर सन १९८० मध्ये हैदराबाद येथे Crocodile Breeding and Wildlife Management विषयातील विशेष पदविका (Diploma) प्राप्त करून वन्यजीव व्यवस्थापन क्षेत्रातील आपले ज्ञान अधिक वृद्धिंगत केले.
आपल्या प्रदीर्घ सेवाकाळात त्यांनी ताडोबा राष्ट्रीय उद्यान, मेळघाट व्याघ्र प्रकल्प, नागझिरा वन्यजीव अभयारण्य, तानसा वन्यजीव अभयारण्य, ताडोबा-अंधारी व्याघ्र प्रकल्प आणि पेंच व्याघ्र प्रकल्प अशा राज्यातील महत्त्वाच्या संरक्षित क्षेत्रांमध्ये विविध जबाबदाऱ्या सांभाळल्या. वनपरिक्षेत्र अधिकारी, दस्तऐवजीकरण अधिकारी, सहाय्यक वनसंरक्षक तसेच विभागीय वन अधिकारी या विविध पदांवर कार्यरत राहून त्यांनी वन्यजीव संरक्षण, अधिवास व्यवस्थापन आणि संरक्षित क्षेत्र प्रशासनामध्ये मोलाचे योगदान दिले. सप्टेंबर २०१३ मध्ये ते पेंच व्याघ्र प्रकल्पाचे विभागीय वन अधिकारी म्हणून सेवानिवृत्त झाले.
त्यांच्या उत्कृष्ट सेवांची दखल घेऊन भारत सरकारच्या पर्यावरण व वन मंत्रालयामार्फत सन १९९३ मध्ये Project Tiger अंतर्गत उल्लेखनीय कार्यासाठी “Meritorious Service Medal” प्रदान करण्यात आले. तसेच, मेळघाट व्याघ्र प्रकल्पातील रानअस्वल (Sloth Bear) यांचे पर्यावरणशास्त्र व मानव–अस्वल संघर्ष या विषयावरील अग्रगण्य संशोधनासाठी त्यांना सन १९९८ मध्ये प्रतिष्ठित “कैलाश सांखला वन्यजीव फेलोशिप” प्रदान करण्यात आली.
त्यांनी आपल्या संशोधनाचे निष्कर्ष राष्ट्रीय आणि आंतरराष्ट्रीय स्तरावरील विविध परिसंवादांमध्ये सादर केले आहेत. सन २०१६ मध्ये नवी दिल्ली येथे आयोजित आंतरराष्ट्रीय अस्वल परिसंवाद (International Seminar on Bears) मध्ये त्यांनी आपल्या संशोधनाचे सादरीकरण करून भारतीय वन्यजीव संशोधन क्षेत्राचे प्रतिनिधित्व केले.
सेवानिवृत्तीनंतरही त्यांनी संवर्धन क्षेत्रातील योगदान अखंडपणे सुरू ठेवले. सन २०१४ ते २०१७ या कालावधीत त्यांनी महाराष्ट्र राज्य जैवविविधता मंडळामध्ये तांत्रिक अधिकारी (Technical Officer) म्हणून कार्य केले. त्यानंतर सन २०१९ ते २०२२ या कालावधीत महाराष्ट्र राज्य बांबू विकास मंडळामध्ये वृत्त समन्वयक (Circle Coordinator) म्हणून जबाबदारी यशस्वीपणे पार पाडली.
वन्यजीव संवर्धन, जैवविविधता संरक्षण आणि शाश्वत नैसर्गिक संसाधन व्यवस्थापन यांसाठीचे त्यांचे समर्पित कार्य महाराष्ट्राच्या वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रासाठी प्रेरणादायी ठरले आहे. त्यांच्या प्रदीर्घ अनुभव, संशोधनवृत्ती आणि संवर्धनासाठीच्या अखंड बांधिलकीमुळे त्यांनी राज्याच्या वन व्यवस्थापनाच्या इतिहासात एक विशेष स्थान निर्माण केले असून, त्यांचे कार्य आणि योगदान भावी पिढ्यांसाठी मार्गदर्शक व प्रेरणादायी ठरेल.
श्री किशोर अ. मिश्रिकोटकर हे महाराष्ट्र वन विभागातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रातील एक ज्येष्ठ, अनुभवी आणि मान्यवर अधिकारी आहेत. चार दशकांहून अधिक काळाच्या प्रदीर्घ सेवेत त्यांनी वन व्यवस्थापन, वन्यजीव संवर्धन, अवैध शिकार प्रतिबंध, अधिवास व्यवस्थापन, वन्यजीव बचाव कार्य, पर्यावरण संरक्षण तसेच पर्यावरणपूरक पर्यटन (इकोटुरिझम) विकास या क्षेत्रांत उल्लेखनीय योगदान दिले आहे.
त्यांनी फॉरेस्ट रेंजर्स कॉलेज, बालाघाट येथून वनीकरण विषयातील पदविका (Diploma in Forestry) प्राप्त केली असून, भारतीय वन्यजीव संस्थान (Wildlife Institute of India), डेहराडून येथे वन्यजीव व्यवस्थापनाचे विशेष प्रशिक्षण घेतले आहे. आपल्या सेवाकाळात त्यांनी वनपरिक्षेत्र अधिकारी, सहाय्यक वनसंरक्षक, विभागीय वन अधिकारी (वन्यजीव), उपसंचालक (सामाजिक वनीकरण) तसेच महाराष्ट्र राज्य इकोटुरिझम विकास मंडळ, नागपूर येथे उपमहाव्यवस्थापक या महत्त्वपूर्ण पदांवर यशस्वीपणे कार्य केले आहे.
आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी अनेक महत्त्वपूर्ण वन्यजीव संवर्धन उपक्रमांमध्ये सक्रिय सहभाग घेतला असून, वन्यजीव संरक्षणाशी संबंधित विविध महत्त्वाच्या प्रकरणांमध्ये महाराष्ट्र शासनाचे प्रतिनिधित्व माननीय सर्वोच्च न्यायालयासमोर केले आहे. त्यांच्या कार्यामुळे वन्यजीव संरक्षण, अधिवास संवर्धन आणि पर्यावरणीय व्यवस्थापनाला महत्त्वपूर्ण बळकटी मिळाली आहे.
उत्कृष्ट कार्याची दखल घेऊन महाराष्ट्र शासनाने त्यांना सन २०१० मध्ये वन्यजीव व्यवस्थापनासाठी सुवर्णपदक (Gold Medal for Wildlife Management) तसेच सन २००१ मध्ये अभिनव संशोधनासाठी रौप्यपदक (Silver Medal for Innovative Research) प्रदान करून गौरविले आहे.
प्रामाणिकपणा, कर्तव्यनिष्ठा, व्यावसायिक उत्कृष्टता आणि दूरदृष्टीपूर्ण नेतृत्व या गुणांच्या बळावर श्री मिश्रिकोटकर यांनी महाराष्ट्रातील वन व वन्यजीव संवर्धन क्षेत्रात एक स्वतंत्र आणि आदरणीय स्थान निर्माण केले आहे. त्यांच्या बहुमोल योगदानामुळे राज्यातील वन्यजीव संरक्षण, पर्यावरण संवर्धन आणि इकोटुरिझम विकासाला नवी दिशा मिळाली असून, त्यांचे कार्य महाराष्ट्राच्या वन व वन्यजीव प्रशासनाच्या इतिहासात कायम स्मरणात राहील.